Teak, ipé en MDF: waar moet je op letten bij doe-het-zelfwerken?

Een terras bouwen, een meubel op maat maken of je interieur renoveren: hout blijft een van de favoriete materialen van Belgische doe-het-zelvers. Het is natuurlijk, esthetisch en relatief eenvoudig te bewerken. Op het eerste gezicht lijkt het dus onschuldig. Toch kunnen bepaalde houtsoorten en houtproducten gezondheidsrisico’s met zich meebrengen wanneer je ze zaagt, schuurt of gebruikt in slecht geventileerde ruimtes.

Moet je daarom bepaalde materialen volledig vermijden? Niet noodzakelijk. Het is wel belangrijk om hun eigenschappen te kennen zodat je de juiste voorzorgsmaatregelen kunt nemen.

Exotische houtsoorten: sterk, maar soms irriterend

Exotische houtsoorten zoals teak, ipé en andere tropische houtsoorten zijn erg populair voor terrassen, gevelbekleding en tuinmeubilair. Ze onderscheiden zich door hun uitzonderlijke weerstand tegen vocht, schimmels en insecten.

Die natuurlijke duurzaamheid is onder meer te danken aan beschermende stoffen die van nature in het hout aanwezig zijn. Tijdens het zagen of schuren kunnen deze stoffen vrijkomen in de vorm van zeer fijne stofdeeltjes die bij gevoelige personen irritaties aan de luchtwegen of de huid kunnen veroorzaken.

Professionals in de sector zijn zich bewust van dit fenomeen. Dat geldt bijvoorbeeld voor houtsoorten zoals rode ceder en wengé, die bij herhaalde blootstelling allergische reacties kunnen veroorzaken.

Let op voor houtstof

Ongeacht het type hout dat je gebruikt, vormt het stof dat tijdens de werkzaamheden vrijkomt het grootste gezondheidsrisico.

Volgens Europese instanties voor arbeidsveiligheid kan langdurige blootstelling aan houtstof leiden tot:

• irritatie van ogen, neus en keel;
• allergieën van de luchtwegen;
• beroepsastma;
• in sommige gevallen, bij langdurige en intensieve blootstelling, een verhoogd risico op bepaalde vormen van kanker van de luchtwegen.

Dat risico geldt niet alleen voor exotische houtsoorten, maar ook voor meer courante houtsoorten zoals eik, beuk en den wanneer ze zonder voldoende bescherming worden bewerkt.

Het bijzondere geval van behandeld hout

In België wordt veel hout voor buitentoepassingen behandeld om het beter te beschermen tegen schimmels, insecten en vocht.

Die behandelingen verlengen de levensduur van het hout, maar kunnen ook chemische stoffen bevatten die voorzichtig moeten worden behandeld.

Bij het zagen of schuren is het daarom aan te raden om het inademen van stof zoveel mogelijk te vermijden en aangepaste beschermingsmiddelen te dragen. Restanten van behandeld hout mogen bovendien nooit worden verbrand in een kachel of in een vuurkorf in de tuin.

MDF-platen verdienen extra aandacht

MDF (Medium Density Fiberboard) wordt veel gebruikt voor meubels, dressings, boekenkasten en andere interieurtoepassingen. Het materiaal is populair dankzij de betaalbare prijs en het gebruiksgemak.

De productie van MDF gebeurt echter met harsen en lijmen die formaldehyde kunnen bevatten. Dat is een vluchtige organische stof die de luchtkwaliteit binnenshuis kan beïnvloeden.

De situatie is de afgelopen jaren wel sterk verbeterd dankzij strengere Europese normen. Kies bij aankoop daarom bij voorkeur voor MDF-platen met een lage formaldehyde-uitstoot (klasse E1 of E0) en zorg ervoor dat je de ruimte goed verlucht nadat je nieuwe meubels hebt geplaatst.

Welke alternatieven zijn interessant?

Voor buitentoepassingen zijn Europese houtsoorten zoals lariks, douglas en robinia vaak uitstekende alternatieven voor tropisch hout. Ze bieden een goede natuurlijke duurzaamheid en beperken tegelijk de milieu-impact van transport over lange afstanden.

Binnenhuis vormen massief hout met een kwaliteitslabel en platen met een lage uitstoot van vluchtige organische stoffen doorgaans de gezondste keuze.

Goede gewoontes om risico’s te beperken

Of je nu massief hout, MDF of behandeld hout bewerkt, enkele eenvoudige maatregelen kunnen de risico’s aanzienlijk verminderen:

• draag een geschikt stofmasker (FFP2 of FFP3 bij intensieve werkzaamheden);
• gebruik een veiligheidsbril;
• werk in een goed geventileerde ruimte;
• voer zaag- en schuurwerken indien mogelijk buiten uit;
• zuig stof op in plaats van het op te vegen;
• was je handen grondig na afloop van de werkzaamheden.

Klussen blijft veilig… als je goed geïnformeerd bent

Hout blijft een van de meest aangename en duurzame materialen om je woning in te richten. De risico’s ontstaan vooral tijdens de bewerking van het materiaal of wanneer het bepaalde chemische behandelingen heeft ondergaan.

Met enkele eenvoudige voorzorgsmaatregelen en een doordachte materiaalkeuze kun je zonder problemen je klusprojecten realiseren en tegelijk de luchtkwaliteit in huis én je gezondheid beschermen.