Eén op vijf Belgische woningen dreigt oververhit te raken tegen 2040

Hittegolven zijn geen uitzonderlijk fenomeen meer in België. Volgens de Belgian Green Building Council (BGBC) is ons woningpark daar echter onvoldoende op voorbereid. De organisatie schat dat één op de vijf Belgische woningen binnen 10 à 15 jaar te maken kan krijgen met structurele oververhitting, met binnentemperaturen boven 25 °C gedurende minstens 40 dagen per jaar. Nog verontrustender: zonder aanpassingen aan gebouwen zou tegen de tweede helft van deze eeuw zelfs tot 90% van de woningen getroffen kunnen worden.

Een verouderd woningpark is extra kwetsbaar

België beschikt over een van de oudste woningparken van Europa. De gemiddelde woning is ongeveer 75 jaar oud. In Vlaanderen ligt dat gemiddelde rond de 60 jaar, terwijl veel woningen in Brussel en Wallonië 90 jaar of ouder zijn.

Die gebouwen werden ontworpen in een periode waarin hittegolven uitzonderlijk waren. Ze voldoen doorgaans niet aan de huidige normen voor isolatie en evenmin aan de eisen rond zomercomfort die vandaag steeds vaker deel uitmaken van moderne energieprestatienormen.

Dat is des te problematischer omdat klimaatexperts verwachten dat hittegolven de komende decennia vaker zullen voorkomen, langer zullen duren en intenser zullen worden.

Hitte kost vandaag al mensenlevens in België

Oververhitting van woningen is niet alleen een comfortprobleem.

Volgens het Centrum voor Analyse van de Risico's van Klimaatverandering (CERAC) veroorzaken hittegolven vandaag al honderden vroegtijdige overlijdens per jaar in België. Naarmate de klimaatopwarming versnelt, kan dat aantal oplopen tot duizenden slachtoffers per jaar als gebouwen en stedelijke omgevingen niet worden aangepast.

Ouderen, jonge kinderen en mensen met chronische aandoeningen behoren tot de meest kwetsbare groepen.

Tegen 2039 kan het probleem al massaal worden

De cijfers van de BGBC zijn gebaseerd op onderzoek dat onder meer werd uitgevoerd samen met de KU Leuven en het studiebureau Archipelago.

In een scenario waarbij de wereldwijde opwarming +2 °C bereikt – een grens die volgens sommige projecties al rond 2039 gehaald kan worden – zou één op de vijf Belgische woningen meer dan 40 dagen per jaar een binnentemperatuur boven 25 °C kennen.

In een scenario van +3 °C, mogelijk rond 2063, zou dat aandeel oplopen tot negen woningen op tien.

Een nieuwe tool om risico’s in kaart te brengen

Om die uitdaging aan te pakken lanceert de BGBC de “Climate Adaptive Buildings Tool”.

De tool is bedoeld voor architecten, projectontwikkelaars, ingenieurs en vastgoedbeheerders en helpt om de klimaatrobuustheid van gebouwen te beoordelen op verschillende risico’s:

• hittegolven;
• overstromingen;
• droogteperiodes;
• extreme weersomstandigheden.

De bedoeling is niet alleen een score toe te kennen, maar ook concrete aanbevelingen te formuleren om gebouwen beter bestand te maken tegen de gevolgen van klimaatverandering.

De oplossingen bestaan al

Het goede nieuws is dat oververhitting aanpakken niet noodzakelijk zware of dure werken vereist.

Verschillende relatief eenvoudige maatregelen kunnen een groot verschil maken.

Buitenzonwering plaatsen

Rolluiken, screens en zonwerende systemen blijven de meest efficiënte oplossingen om warmte buiten te houden. In tegenstelling tot gordijnen of binnenzonwering blokkeren ze de zonnestralen nog vóór die het glas bereiken.

Je omgeving vergroenen

Bomen, groene pergola’s en tuinen zorgen voor natuurlijke verkoeling dankzij schaduw en verdamping.

Kiezen voor lichte kleuren

Lichte gevels en daken absorberen minder zonnestraling dan donkere oppervlakken.

De isolatie verbeteren

Goede isolatie beschermt niet alleen tegen winterkou. Ze vertraagt ook de opwarming van de woning tijdens warme zomerdagen, zeker wanneer ze gecombineerd wordt met voldoende thermische massa.

Nachtventilatie stimuleren

Door tijdens de koelste uren van de dag ramen te openen, kan de warmte die zich overdag in muren en vloeren heeft opgehoopt worden afgevoerd.

Een groendak aanleggen

Groendaken winnen ook in België aan populariteit. Ze helpen de oppervlaktetemperatuur van het dak te verlagen en verhogen het comfort binnenshuis tijdens hitteperiodes.

Airco is geen wonderoplossing

Nu de zomers warmer worden, kiezen steeds meer Belgische gezinnen voor airconditioning. Volgens de BGBC kan een massale uitrol van airco’s zonder structurele aanpassingen aan gebouwen echter nieuwe problemen veroorzaken.

De organisatie berekende dat de Belgische elektriciteitsvraag met ongeveer 2,47 TWh per jaar zou stijgen als de helft van de gezinnen een airco installeert. Dat komt overeen met bijna 2% van het totale elektriciteitsverbruik in België.

Bovendien geven buitenunits warmte af aan de omgeving, waardoor het stedelijke hitte-eilandeffect verder versterkt wordt.

Daarom pleiten experts voor een zogenaamde passieve aanpak: eerst de warmte-instraling beperken via een slimme gebouwschil en doordachte architectuur, en pas daarna actieve koelsystemen inzetten.

Een nieuwe prioriteit voor renovaties

Jarenlang lag de focus van het energiebeleid vooral op het verminderen van het verwarmingsverbruik en het verbeteren van de winterisolatie. Maar door de toenemende hittegolven wordt zomercomfort steeds belangrijker.

Volgens de BGBC moet het risico op oververhitting systematisch worden meegenomen bij het ontwerp van nieuwe woningen, maar ook bij renovatieprojecten en vastgoedfinanciering.

Belgische woningen moeten niet alleen energiezuiniger worden, ze moeten ook leefbaar blijven wanneer de thermometer steeds vaker boven 35 °C uitkomt.

Op het vlak van warmte én energie blijft de beste oplossing vaak degene die je invoert vóór het probleem zich echt stelt.